Podstawowe rodzaje walców stosowanych na budowie to walce gładkie i okołkowane, statyczne i wibracyjne, a także prowadzone ręcznie, samojezdne, sterowane zdalnie i doczepne. Walce gładkie zagęszczają piaski, żwiry, kruszywa i asfalt, okołkowane grunty spoiste, takie jak glina. Dobór zależy od gruntu, wielkości powierzchni i dostępu do miejsca pracy.
Jak dzieli się walce budowlane?
Wszystkie walce zagęszczają podłoże ciężarem bębna, ale różnią się sposobem działania i budową. Najczęściej stosuje się podział według kilku cech:
- oddziaływanie na podłoże: walce statyczne działają wyłącznie własną masą, wibracyjne dodają do niej drgania bębna, co pozwala zagęścić grubszą warstwę mniejszą maszyną,
- rodzaj bębna: gładki stalowy, okołkowany z wystającymi kołkami albo ogumiony, na kołach pneumatycznych,
- liczba i układ bębnów: walce jednobębnowe z kołami napędowymi, tandemowe z dwoma bębnami oraz maszyny z większą liczbą wałów,
- sposób prowadzenia: prowadzone ręcznie, samojezdne z operatorem na stanowisku, sterowane zdalnie i doczepne, ciągnięte przez inną maszynę.
Duże walce samojezdne pracują głównie przy budowie dróg. Na budowach domów, parkingów i placów częściej używa się walców o masie od 1 do 3 t, które łatwiej przewieźć i które mieszczą się na mniejszych powierzchniach.
Jaki walec do jakiego gruntu i nawierzchni?
Najważniejsza zasada brzmi: grunty niespoiste zagęszcza się drganiami, a spoiste ugniataniem. Zestawienie pokazuje, gdzie pracuje który rodzaj walca:
| Rodzaj walca | Grunty i nawierzchnie | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Gładki wibracyjny | piaski, żwiry, pospółki, kruszywa łamane | podbudowy, place, drogi dojazdowe |
| Gładki statyczny | warstwy asfaltu, wykończenie powierzchni | roboty drogowe |
| Okołkowany | gliny, pyły, grunty mieszane | nasypy, zasypki, wykopy pod rury |
| Ogumiony | mieszanki asfaltowe i kruszywa | wykańczanie nawierzchni drogowych |
| Ręczny ogrodowy | ziemia urodzajna | lekkie wałowanie pod trawnik |
W glinie gładki bęben ślizga się po wierzchu, a kołki walca okołkowanego wnikają w warstwę i dogniatają ją od spodu. Każdy grunt spoisty zagęszcza się tylko przy właściwej wilgotności: zbyt mokra glina zamiast się zagęszczać, zaczyna się przemieszczać.

Do jakich prac przydają się walce?
Walec zagęszcza szerokim pasem i szybko, dlatego sprawdza się na otwartych powierzchniach:
- drogi dojazdowe i place na terenie budowy,
- podbudowy pod parkingi, podjazdy i nawierzchnie z kostki,
- nasypy i zasypki wykopów po ułożeniu instalacji,
- ścieżki rowerowe, chodniki i drogi wewnętrzne,
- boiska i tereny zielone przygotowywane po budowie.
Przy zakładaniu trawnika ciężki walec przydaje się do zagęszczenia nasypów i podłoża pod ziemią urodzajną. Samą warstwę urodzajną wałuje się lekko i bez wibracji. Kolejność prac opisuje wpis jak wyrównać ziemię pod trawnik walcem.
W ciasnych miejscach, przy krawężnikach i ścianach walec uzupełnia się zagęszczarką płytową. Różnice między obiema maszynami opisuje wpis do czego służą poszczególne rodzaje zagęszczarek.
Jakie walce można wynająć w Jamar?
W wypożyczalni są cztery walce wibracyjne Wacker. Trzy z nich to walce tandemowe z gładkimi bębnami i stanowiskiem operatora, czwarty to sterowany zdalnie walec okołkowany:
| Model | Masa | Szerokość robocza | Rodzaj |
|---|---|---|---|
| RD 11 | 1200 kg | 800 mm | tandemowy, gładkie bębny |
| RD 15 | 1500 kg | 800 mm | tandemowy, gładkie bębny |
| RD 27 | 2750 kg | 1200 mm | tandemowy, gładkie bębny |
| RT 82-SC | 1500 kg | 820 mm | okołkowany, sterowany zdalnie |
RD 11 i RD 15 mieszczą się na podjazdach i ścieżkach przy domu, RD 27 z szerszym bębnem szybciej zagęści plac lub drogę dojazdową.
RT 82-SC pracuje w wykopach i na gruntach spoistych, a operator prowadzi go z bezpiecznej odległości. Pełne parametry, w tym siłę odśrodkową, podaje strona wynajem walców.
Czy do obsługi walca potrzebne są uprawnienia?
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r. w sprawie bhp podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych wymienia walce drogowe w załączniku nr 1.
Oznacza to, że w pracy obsługują je wyłącznie osoby po szkoleniu i sprawdzianie (§ 23), w klasie II. Wymóg nie dotyczy walców doczepnych.
Sprawdzian przeprowadza komisja powołana przez Sieć Badawczą Łukasiewicz (Warszawski Instytut Technologiczny), a uprawnienie potwierdza wpis do książki operatora. Nie są to uprawnienia wydawane przez Urząd Dozoru Technicznego.
Miejsce pracy walców wibracyjnych oznacza się przenośnymi zaporami (§ 9 ust. 2), a sam walec użytkuje zgodnie z instrukcją obsługi (§ 19).
Jak wygląda wynajem walca i kiedy się opłaca?
Walec rzadko pracuje przez cały rok w jednej firmie, a jego zakup oznacza też przeglądy, przechowywanie i transport. Przy jednorazowym zleceniu albo kilku etapach budowy wynajem zwykle wychodzi taniej i pozwala dobrać walec do konkretnej pracy.
Do pierwszej umowy najmu firma przedstawia wypis z rejestru lub zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności, dokument z NIP i REGON oraz ewentualne pełnomocnictwo. Osoba prywatna pokazuje dowód tożsamości ze zdjęciem i dwa rachunki za media. W obu przypadkach wpłaca się kaucję.
Umowa w Jamar opiera się na Ogólnych Warunkach Umowy Najmu, dostępnych w zakładce dokumenty do pobrania. Najważniejsze zasady:
- najemca pokrywa koszty paliwa i transportu,
- najemca nie wykonuje napraw ani przeglądów i używa walca zgodnie z przeznaczeniem,
- wydanie i zwrot potwierdza protokół, do którego warto dołączyć zdjęcia stanu maszyny,
- czas najmu liczy się bez sobót, niedziel i świąt, poza czynszem ustalanym miesięcznie.
Pełne zasady opisuje strona zasady korzystania z wypożyczalni. Walce dowozimy przyczepą do transportu maszyn, a stawkę za transport ustalamy indywidualnie. Własne walce klientów naprawiamy w ramach usługi serwis walców.
Przeczytaj także: Jak wyrównać ziemię pod trawnik walcem i jaki walec wybrać
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są podstawowe rodzaje walców?
Walce dzieli się na statyczne i wibracyjne, na gładkie, okołkowane i ogumione oraz na prowadzone ręcznie, samojezdne, sterowane zdalnie i doczepne. Na budowach domów i placów najczęściej pracują walce tandemowe o masie od 1 do 3 t.
Który walec sprawdzi się na glinie?
Walec okołkowany, bo kołki wnikają w warstwę i ugniatają grunt spoisty, czego gładki bęben nie robi. Glina musi mieć odpowiednią wilgotność, a zagęszcza się ją cienkimi warstwami.
Czy do obsługi walców wymagane są specjalne uprawnienia?
Przy pracy w firmie tak, w przypadku walców drogowych: obsługa wymaga szkolenia i sprawdzianu w klasie II oraz wpisu do książki operatora. Rozporządzenie wyłącza z tego wymogu walce doczepne.
Czy walec może zastąpić zagęszczarkę?
Na dużych, otwartych powierzchniach tak, bo zagęszcza szybciej i szerszym pasem. Przy krawężnikach, studzienkach, ścianach i w wąskich wykopach potrzebna jest jednak zagęszczarka płytowa albo walec do wykopów.
Kiedy wynajem walca jest bardziej opłacalny niż zakup?
Gdy walec jest potrzebny na krótko albo sporadycznie, na przykład przy pojedynczych zleceniach. Odpada wtedy koszt zakupu, przeglądów, przechowywania i transportu własnym zestawem, a do każdej pracy można wybrać inny model.
Jak uniknąć dodatkowych kosztów przy zwrocie wynajętego walca?
Spisać przy odbiorze protokół stanu maszyny i zrobić zdjęcia, używać walca zgodnie z przeznaczeniem i nie naprawiać go samodzielnie. Zwrot w umówionym terminie i stanie najczęściej zamyka rozliczenie bez dopłat.
