Uprawnienia na żuraw HDS potrzebuje każdy, kto obsługuje taki żuraw zamontowany na samochodzie, czyli steruje nim przy załadunku i rozładunku. W przepisach to zaświadczenie kwalifikacyjne na żurawie przewoźne i przenośne, ważne 10 lat i wydawane po egzaminie przed komisją UDT. Wyjątki dotyczą tylko żurawi z napędem ręcznym albo o bardzo małym udźwigu.
Czym jest HDS w przepisach o dozorze technicznym
HDS to potoczna nazwa hydraulicznego żurawia montowanego na samochodzie ciężarowym, używanego do załadunku i rozładunku palet, materiałów budowlanych, kontenerów czy elementów konstrukcji. W przepisach o dozorze technicznym nie występuje jako osobna kategoria.
Uprawnienia do jego obsługi mieszczą się w rodzaju urządzeń „żurawie przewoźne i przenośne” z załącznika nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008). Zaświadczenie na ten rodzaj uprawnia także do obsługi żurawi stacjonarnych.
W ogłoszeniach o pracy i ofertach kursów wciąż spotyka się dawne oznaczenie „II Ż”. Obecne rozporządzenie nie używa takich symboli, dlatego we wniosku o egzamin podaje się pełną nazwę rodzaju urządzenia.
Kto musi mieć uprawnienia na HDS
Zaświadczenie kwalifikacyjne muszą mieć osoby obsługujące urządzenia techniczne podlegające dozorowi (art. 22 ust. 2 i 3 ustawy o dozorze technicznym). Przy HDS chodzi o każdą osobę, która steruje żurawiem: podnosi, przenosi i opuszcza ładunek.
W praktyce uprawnienia na HDS są potrzebne przede wszystkim:
- kierowcom samochodów z żurawiem, którzy sami rozładowują towar u klienta,
- pracownikom składów budowlanych, hurtowni i firm dostarczających materiały na budowę,
- pracownikom firm montujących konstrukcje, ogrodzenia, kontenery czy elementy prefabrykowane,
- pracownikom firm komunalnych, drogowych i energetycznych, w których samochody z żurawiem obsługują różne zlecenia.
Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której ten nie ma wymaganych kwalifikacji (art. 237³ § 1 Kodeksu pracy). Uprawnienia UDT nie zastępują przy tym prawa jazdy na pojazd, na którym zamontowano żuraw; to dwa niezależne wymagania.
Osobne zaświadczenie potrzebne jest do konserwacji żurawi. Tabela konserwacji w załączniku nr 3 przewiduje rodzaj „żurawie samojezdne oraz przenośne i przewoźne” z zaświadczeniem ważnym 5 lat, które obejmuje też konserwację żurawi stacjonarnych oraz wciągników i wciągarek ogólnego przeznaczenia.
Kiedy zaświadczenie nie jest wymagane
Załącznik nr 3 do rozporządzenia wyłącza z obowiązku posiadania zaświadczenia niektóre wciągarki, suwnice i żurawie. Wymóg nie dotyczy urządzeń:
- o napędzie ręcznym wszystkich mechanizmów,
- z napędem elektrycznym jednofazowym o udźwigu do 1000 kg,
- o udźwigu do 250 kg, z wyjątkiem urządzeń służących do przemieszczania osób.
Typowy HDS ma napęd hydrauliczny zasilany z pojazdu, więc żaden z tych wyjątków go nie obejmuje. Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić dane z tabliczki znamionowej żurawia, a w razie wątpliwości zapytać jednostkę dozoru technicznego.
Ile ważne są uprawnienia HDS
Zaświadczenie na żurawie przewoźne i przenośne jest ważne 10 lat. Ustawa pozwala wydawać zaświadczenia na okres od 5 do 10 lat, zależnie od rodzaju urządzenia i stopnia zagrożenia (art. 22 ust. 3a ustawy o dozorze technicznym).
Ważność przedłuża się bezpłatnie, na wniosek złożony najpóźniej 3 miesiące przed jej upływem. Warunkiem jest obsługa żurawia przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach ważności, potwierdzona oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 23 ust. 2a-2d).
Karty wydane przed 1 czerwca 2019 r. zachowały ważność tylko przez 5 lat (art. 3 ust. 1 ustawy z 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o dozorze technicznym, Dz.U. 2018 poz. 2518).
Ten okres już minął, więc starsza karta bez przedłużenia nie potwierdza dziś uprawnień.
Uprawnienia HDS a inne rodzaje żurawi
Zaświadczenie zawsze dotyczy jednego rodzaju urządzenia (§ 4 ust. 3 rozporządzenia), ale część rodzajów żurawi obejmuje też inne. Najważniejsze zależności dla operatorów HDS:
| Rodzaj żurawia w rozporządzeniu | Ważność zaświadczenia | Uprawnia też do obsługi |
|---|---|---|
| Żurawie stacjonarne | 10 lat | tylko żurawi stacjonarnych |
| Żurawie przewoźne i przenośne, w tym HDS | 10 lat | żurawi stacjonarnych |
| Żurawie samojezdne | 5 lat | żurawi przewoźnych, przenośnych i stacjonarnych |
| Żurawie wieżowe i szybkomontujące | 5 lat | żurawi szynowych |
Operator z uprawnieniami na żurawie samojezdne może więc obsługiwać HDS, ale osoba z uprawnieniami HDS nie może obsługiwać żurawia samojezdnego. Do pracy na żurawiu wieżowym na budowie potrzebne jest jeszcze inne, osobne zaświadczenie.
Sam żuraw również podlega dozorowi technicznemu. Forma dozoru i terminy badań zależą od rodzaju i udźwigu żurawia (rozporządzenie z 30 października 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 2176, załącznik nr 1).
Jak zdobyć uprawnienia na HDS
Droga jest taka sama jak przy innych urządzeniach dozorowych: kurs przygotowujący, wniosek do UDT i egzamin przed komisją kwalifikacyjną. Egzamin ma część teoretyczną, zdawaną pisemnie, i praktyczną na żurawiu, a termin wyznacza się w ciągu 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku (§ 3 rozporządzenia).
Do egzaminu może przystąpić osoba, która ukończyła 18 lat i zna język polski w stopniu umożliwiającym jego przeprowadzenie albo zapewni tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c ustawy). Wynik komisja podaje bezpośrednio po egzaminie.
W Jamar szkolenie na żurawie przewoźne i przenośne, w tym HDS, kosztuje 1200 zł netto, a cena obejmuje opłatę egzaminacyjną. Pełne zestawienie kursów zawiera cennik szkoleń, a ich zakres opisuje strona szkolenia UDT.
Żurawie HDS pracują na hydraulice, dlatego przy ich eksploatacji przydaje się też zakuwanie przewodów hydraulicznych, które wykonuje nasz serwis. Termin kursu można ustalić z firmą Jamar, a o dawnych symbolach uprawnień piszemy we wpisie o tym, co dziś oznaczają dawne kategorie UDT.
Przeczytaj także: Jak zdobyć uprawnienia UDT i dlaczego są tak ważne?
Najczęściej zadawane pytania
Czy kierowca samochodu z HDS musi mieć uprawnienia UDT?
Tak, jeśli sam obsługuje żuraw, bo zaświadczenie kwalifikacyjne jest wymagane od każdej osoby obsługującej to urządzenie. Gdy żurawiem steruje inny pracownik z uprawnieniami, kierowca nie obsługuje urządzenia i to zaświadczenie go nie dotyczy.
Ile ważne są uprawnienia na HDS?
Zaświadczenie na żurawie przewoźne i przenośne, które obejmuje HDS, jest ważne 10 lat. Można je bezpłatnie przedłużyć, jeśli przez co najmniej 3 lata z ostatnich 5 lat obsługiwało się żuraw, a wniosek trafi do jednostki dozoru najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności.
Czy uprawnienia HDS obejmują żuraw stacjonarny?
Tak, zaświadczenie na żurawie przewoźne i przenośne uprawnia również do obsługi żurawi stacjonarnych. Wynika to z załącznika nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r.
Czy z uprawnieniami HDS można obsługiwać żuraw samojezdny?
Nie, żurawie samojezdne wymagają osobnego zaświadczenia, ważnego 5 lat. Działa to tylko w drugą stronę: uprawnienia na żurawie samojezdne obejmują także żurawie przewoźne, przenośne i stacjonarne.
Czy do konserwacji HDS potrzebne jest osobne zaświadczenie?
Tak, obsługa i konserwacja to odrębne zakresy kwalifikacji. Konserwacja żurawi samojezdnych oraz przenośnych i przewoźnych wymaga zaświadczenia ważnego 5 lat, zgodnie z tabelą konserwacji w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
Ile kosztuje kurs na HDS w Jamar?
Szkolenie na żurawie przewoźne i przenośne, w tym HDS, kosztuje 1200 zł netto i obejmuje opłatę egzaminacyjną. Termin kursu ustalamy telefonicznie pod numerem +48 792 084 092.
