Zagęszczarki służą do ubijania gruntu, kruszyw i podsypek przez wibrację lub uderzenia, tak aby podłoże nie osiadało pod obciążeniem. Płyty jednokierunkowe sprawdzają się na cienkich warstwach i otwartych powierzchniach, rewersyjne przy grubszych warstwach i w wykopach, a ubijaki w gruntach spoistych i ciasnych miejscach. Na dużych powierzchniach uzupełnia je walec.
Jak działa zagęszczarka i po co zagęszcza się grunt?
Luźno usypany piasek czy kruszywo zawierają dużo pustek. Pod ciężarem nawierzchni, fundamentu albo samochodu ziarna przemieszczają się, a podłoże siada. Zagęszczanie usuwa te pustki wcześniej, zanim na warstwie powstanie konstrukcja.
W zagęszczarce płytowej silnik spalinowy lub elektryczny napędza wzbudnicę z wałem mimośrodowym. Wirujący wał wprawia płytę w drgania, a te przenoszą się w głąb warstwy i układają ziarna ciaśniej. Ubijak działa inaczej: stopa uderza w grunt z dużą częstotliwością, ugniatając go punktowo.
Jakie są rodzaje zagęszczarek?
Podział wynika ze sposobu pracy i budowy maszyny. Najważniejsze rodzaje zestawia tabela:
| Rodzaj | Jak pracuje | Najlepsze grunty | Typowe prace |
|---|---|---|---|
| Płytowa jednokierunkowa | jeden wał mimośrodowy, płyta idzie tylko do przodu | piaski, żwiry, cienkie warstwy | podsypki, chodniki, ścieżki |
| Płytowa rewersyjna | dwa wały, jazda do przodu, do tyłu i w miejscu | piaski, żwiry, kruszywa, grunty mieszane | podbudowy, zasypki, wykopy |
| Ubijak (stopa wibracyjna) | stopa uderzająca w grunt, praca punktowa | gliny i grunty spoiste | wąskie wykopy, zasypki przy ścianach |
| Zagęszczarka do koparki | płyta montowana na ramieniu koparki | różne, zależnie od wykonania | skarpy, rowy, miejsca niedostępne |
Najmniejsze maszyny, zwane potocznie skoczkami, prowadzi się ręcznie w najciaśniejszych miejscach. Większe płyty samoprzesuwne nie wymagają już pchania przez operatora, który tylko nadaje kierunek. Zagęszczarki doczepiane do koparki stosuje się tam, gdzie człowiek z płytą nie wejdzie, na przykład na stromej skarpie.
Płyta rewersyjna jest zwykle cięższa od jednokierunkowej, ale zagęszcza grubsze warstwy i pracuje w miejscu, co ułatwia pracę w wykopie. W naszej wypożyczalni zagęszczarek są płyty rewersyjne Wacker DPU o masie od 256 do 1186 kg.
Jakie parametry zagęszczarki mają znaczenie?
Karta techniczna każdej zagęszczarki podaje kilka wartości, które pozwalają porównać maszyny:
- masa w kilogramach, od której zależą siła zagęszczania i łatwość prowadzenia,
- wymiary płyty roboczej, które wyznaczają szerokość pasa i możliwość pracy w wykopie,
- siła odśrodkowa w kN, nazywana też siłą udaru,
- częstotliwość drgań w Hz,
- głębokość zagęszczania w centymetrach, czyli grubość warstwy, którą maszyna zagęści,
- prędkość robocza i wydajność powierzchniowa,
- zużycie paliwa w litrach na godzinę.
W praktyce najwięcej mówią masa, siła odśrodkowa i głębokość zagęszczania. Kręty chodnik w ogrodzie wymaga innej maszyny niż podbudowa placu manewrowego, nawet jeśli materiał jest ten sam. Dobór masy do konkretnego gruntu opisuje poradnik jak dobrać masę zagęszczarki do rodzaju gruntu.
Do jakich prac używa się zagęszczarek?
Zagęszczarka przydaje się wszędzie tam, gdzie na gruncie lub kruszywie ma powstać trwała konstrukcja:
- podbudowy i podsypki pod chodniki, podjazdy, parkingi i tarasy,
- wibrowanie ułożonej kostki brukowej płytą z matą elastomerową, która chroni kostkę przed porysowaniem,
- zasypki wykopów po naprawach sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, energetycznych i telekomunikacyjnych,
- przygotowanie podłoża pod wylewki, posadzki i fundamenty,
- naprawy nawierzchni dróg, poboczy, nasypów, boisk i placów,
- zagęszczanie mieszanek asfaltowych przy drobnych naprawach.
Poradnik brukarski Polbruk z 2024 r. zaleca układanie podbudowy pod kostkę warstwami o grubości ok. 10-15 cm i zagęszczanie każdej z nich zagęszczarką wibracyjną. Taka kolejność daje równe, nośne podłoże bez późniejszych zapadnięć.
Jak bezpiecznie pracować zagęszczarką?
Do obsługi zagęszczarki płytowej nie są potrzebne uprawnienia: rozporządzenie w sprawie bhp podczas eksploatacji maszyn do robót ziemnych, budowlanych i drogowych nie wymienia jej w wykazie maszyn wymagających szkolenia ze sprawdzianem. Wymaga za to, by zagęszczarki używać zgodnie z instrukcją obsługi (§ 19).
To samo rozporządzenie nakazuje oznakować miejsce zagęszczania urządzeniami wibracyjnymi przenośnymi zaporami (§ 9 ust. 2). W codziennej pracy liczą się też proste zasady:
- przed uruchomieniem sprawdzić wycieki paliwa i oleju oraz stan filtra powietrza, bez którego silnika nie wolno uruchamiać,
- pracować w ochronnikach słuchu i obuwiu ochronnym,
- w wykopie nie zbliżać się do niezabezpieczonych krawędzi, bo drgania zwiększają ryzyko osunięcia,
- przy dłuższej pracy robić przerwy, bo drgania przenoszą się na dłonie i ramiona operatora.
Kiedy zagęszczarkę lepiej wynająć niż kupić?
Jeśli ubijanie kruszywa czy przygotowanie gruntu pod parking nie jest głównym zajęciem firmy, a zagęszczarka potrzebna jest tylko na niektórych etapach budowy, wynajem wychodzi taniej niż zakup. Odpada też przechowywanie i serwis maszyny, która przez większość roku stałaby nieużywana.
Wynajem pozwala dobrać inną masę do każdego zlecenia: lżejszą płytę pod chodnik, cięższą pod plac. Przy wynajmie w Jamar najemca pokrywa paliwo i transport, a czas najmu liczy się bez sobót, niedziel i świąt, poza czynszem miesięcznym. Cięższe płyty dowozimy przyczepą do transportu maszyn.
Na dużych, otwartych powierzchniach wydajniejszy od płyty bywa walec wibracyjny, a własne zagęszczarki firm i osób prywatnych naprawiamy w ramach usługi serwis zagęszczarek.
Przeczytaj także: Jak dobrać masę zagęszczarki do rodzaju gruntu na placu budowy?
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są rodzaje zagęszczarek?
Podstawowe rodzaje to zagęszczarki płytowe jednokierunkowe, płytowe rewersyjne, ubijaki, czyli stopy wibracyjne, oraz zagęszczarki doczepiane do koparki. Różnią się sposobem pracy, masą i gruntami, na których działają najskuteczniej.
Czym różni się zagęszczarka płytowa od ubijaka?
Płyta zagęszcza większą powierzchnię drganiami i najlepiej działa na piaskach, żwirach i kruszywach. Ubijak uderza stopą w jedno miejsce, więc lepiej radzi sobie z gliną i pracą w wąskich wykopach.
Czy operator zagęszczarki musi mieć uprawnienia?
Nie, przepisy nie przewidują dla zagęszczarek płytowych szkolenia ze sprawdzianem, jak w przypadku koparek czy walców drogowych. Operator musi jednak znać instrukcję obsługi i zasady pracy przy wykopach.
Czy zagęszczarką można zagęszczać kostkę brukową?
Tak, ale płyta musi mieć matę elastomerową, inaczej kostka się porysuje i wykruszy na narożach. Kostkę wibruje się po zamieceniu nadmiaru piasku, od krawędzi do środka, kilkoma przejściami.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze zagęszczarki?
Na rodzaj gruntu, grubość warstwy i wielkość powierzchni, a dopiero potem na masę i siłę odśrodkową maszyny. Przy pracy w wykopie liczy się też szerokość płyty i możliwość jazdy do tyłu.
Kiedy zamiast zagęszczarki lepiej użyć walca?
Przy dużych, otwartych powierzchniach, takich jak place, drogi dojazdowe i parkingi. Walec zagęszcza szerszym pasem i szybciej, a płytę zostawia się do miejsc przy krawężnikach, studzienkach i ścianach.
