Uprawnienia UDT to zaświadczenie kwalifikacyjne, bez którego nie wolno obsługiwać urządzeń podlegających dozorowi technicznemu, m.in. podestów ruchomych przejezdnych, wózków widłowych i ładowarek teleskopowych. Zdobywa się je po kursie i zdanym egzaminie przed komisją UDT, a zaświadczenie jest ważne 5 lub 10 lat, zależnie od rodzaju urządzenia.
Dlaczego uprawnienia UDT są potrzebne na budowie i w magazynie?
Uprawnienia UDT są warunkiem legalnej pracy na podestach ruchomych, wózkach widłowych i ładowarkach teleskopowych. Obowiązek posiadania zaświadczenia wynika z art. 22 ust. 3 ustawy o dozorze technicznym, a pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez wymaganych kwalifikacji (art. 237³ § 1 Kodeksu pracy).
Ścieżkę zdobycia uprawnień UDT warto zaplanować przed rozpoczęciem robót. Wykonawcy najczęściej pytają o terminy, wymagania formalne i o to, jakie urządzenia obejmuje dane zaświadczenie.
Brak uprawnień kończy się przestojem: sprzęt stoi, a przy sprzęcie wynajętym czas najmu biegnie dalej. Przy zdarzeniu z udziałem operatora bez uprawnień pojawia się też kwestia odpowiedzialności pracodawcy i zleceniodawcy.
Jak przejść szkolenie i egzamin przed komisją?
Żeby zdobyć uprawnienia UDT, trzeba przygotować się do egzaminu, najczęściej na kursie, i zdać go przed komisją kwalifikacyjną. Termin egzaminu wyznacza się nie później niż 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia, Dz.U. 2019 poz. 1008).
Zaświadczenie dotyczy jednego rodzaju urządzenia, więc pierwszym krokiem jest wybór zakresu pod realne prace. Inaczej przygotowuje się operatora wózka do pracy w hali, a inaczej operatora podestu pracującego na zewnątrz, gdzie dochodzą wiatr, podłoże i strefa niebezpieczna.
Typowa ścieżka wygląda tak:
- Wybór rodzaju urządzenia: np. podesty ruchome przejezdne, wózki jezdniowe podnośnikowe albo wózki z wysięgnikiem, do których należą ładowarki teleskopowe.
- Szkolenie teoretyczne i praktyczne: przepisy, BHP, dozór, budowa i obsługa urządzenia, a w praktyce manewry, praca z ładunkiem i reakcja na typowe sytuacje.
- Egzamin: część teoretyczna pisemna i praktyczna na urządzeniu. Po wyniku pozytywnym UDT wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne w formie plastikowej karty.
Do egzaminu może przystąpić osoba, która ukończyła 18 lat i zna język polski w stopniu umożliwiającym jego przeprowadzenie albo zapewni tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c ustawy).
Jakie maszyny można obsługiwać z uprawnieniami UDT?
Zaświadczenie jest wymagane przy urządzeniach wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2019 r., m.in. przy podestach ruchomych, wózkach jezdniowych podnośnikowych, żurawiach, suwnicach i wciągarkach. Na budowie i w magazynie najczęściej chodzi o cztery rodzaje uprawnień:
| Rodzaj urządzenia | Przykłady | Ważność zaświadczenia |
|---|---|---|
| Podesty ruchome przejezdne | podnośniki nożycowe, przegubowe, teleskopowe, zwyżki | 5 lat |
| Wózki z wysięgnikiem lub z osobą podnoszoną | ładowarki teleskopowe, wózki z kabiną podnoszoną | 5 lat |
| Wózki bez wysięgnika i bez osoby podnoszonej | typowe wózki widłowe | 10 lat |
| Żurawie przewoźne i przenośne | żurawie HDS | 10 lat |
Przy doborze maszyny liczą się parametry z karty technicznej: wysokość robocza i zasięg podestu, udźwig wózka na danej wysokości. Przykładowo ładowarki teleskopowe JLG z naszej floty mają wysokość załadunku od 7,3 do 17 m.
Koparek, minikoparek i zagęszczarek nie ma w załączniku nr 3, więc nie dotyczy ich zaświadczenie UDT. O uprawnieniach przy minikoparkach piszemy we wpisie o tym, czy możliwy jest wynajem minikoparki bez uprawnień.
Ile kosztuje szkolenie operatora i czy opłaca się przy wynajmie sprzętu?
W Jamar szkolenie na podesty ruchome przejezdne, wózki widłowe i żurawie HDS kosztuje 1200 zł netto, a na ładowarki teleskopowe 1450 zł netto. Ceny zawierają opłatę egzaminacyjną (cennik szkoleń).
Najbardziej opłaca się to tam, gdzie sprzęt wraca cyklicznie: wózek w magazynie, podest przy montażach, ładowarka teleskopowa przy rozładunku. Przy wynajmie czas najmu jest płatny także wtedy, gdy maszyna stoi z powodu braku operatora:
- wynajęty podest ruchomy do pracy w hali bez operatora z uprawnieniami nie ruszy, a dzień najmu i tak się liczy,
- podnośnik przegubowy spalinowy pracuje zwykle na zewnątrz, przy wietrze i na nierównym terenie, więc nawyki operatora mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo.
Mając w zespole osoby z uprawnieniami UDT, wykonawca szybciej reaguje na zmiany harmonogramu: dziś montaż na wysokości, jutro rozładunek palet. Bez tego zaczyna się szukanie operatora na telefon.
Co grozi za pracę bez uprawnień UDT i jak wpływa to na bezpieczeństwo oraz serwis?
Praca bez uprawnień UDT naraża na przerwanie robót i odpowiedzialność po wypadku, także po stronie zleceniodawcy. Pracodawca odpowiada za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie (art. 207 § 1 Kodeksu pracy) i nie może dopuścić do pracy osoby bez wymaganych kwalifikacji.
Uprawnienia uczą nawyków, które na budowie robią różnicę: oceny podłoża, wyznaczania strefy pracy, sprawdzania ograniczeń maszyny i reakcji na nietypowe zachowanie hydrauliki. Część awarii to nie wada sprzętu, tylko błędy obsługi.
Typowe skutki pracy osób bez przygotowania to przeciążenia i złe manewry: uszkodzone maszty, rolki i opony wózków, wygięte barierki podestów, uszkodzone czujniki przeciążenia i rozregulowane zabezpieczenia.
Urządzenia podlegające dozorowi muszą mieć aktualne badania. Przykładowo podesty ruchome przejezdne objęte są dozorem pełnym z badaniem okresowym co rok (rozporządzenie z 30 października 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 2176, załącznik nr 1). Operator przed startem sprawdza wycieki, przewody, awaryjne opuszczanie i sygnały ostrzegawcze.
Szkolenie pracowników i dobór zakresu uprawnień można ustalić z firmą Jamar, a przeglądy konserwacyjne sprzętu podlegającego UDT wykonuje nasz serwis maszyn budowlanych.
Przeczytaj także: Co dziś oznaczają dawne kategorie UDT IP, I WJO i II WJO
Najczęściej zadawane pytania
Czy do wynajmu zwyżki lub wózka widłowego trzeba mieć UDT?
Do obsługi podestów ruchomych i wózków jezdniowych podnośnikowych potrzebne jest zaświadczenie kwalifikacyjne UDT, bo to urządzenia podlegające dozorowi technicznemu. Bez operatora z ważnym zaświadczeniem sprzęt stoi mimo opłaconego najmu, dlatego przed rezerwacją warto sprawdzić zakres uprawnień osoby, która będzie go obsługiwać.
Na jaki okres można wynająć maszynę, gdy operator ma uprawnienia?
W Jamar najem trwa od dnia odbioru do dnia zwrotu włącznie, a do czasu najmu nie wlicza się sobót, niedziel i świąt, z wyjątkiem czynszów ustalanych miesięcznie. Im dłuższy najem, tym niższa stawka dobowa, a szczegóły określa umowa.
Kto odpowiada za transport maszyny na budowę i rozładunek?
Do przewozu maszyn można skorzystać z naszej przyczepy, a stawkę za transport ustalamy indywidualnie. Zgodnie z zasadami wypożyczalni koszty paliwa i transportu ponosi najemca, który przygotowuje też dojazd i miejsce rozładunku.
Czy wynajmujący wymaga kaucji i jakie zabezpieczenia są standardem?
Tak, przy pierwszej umowie najmu w Jamar wymagana jest kaucja, a wydanie i zwrot maszyny potwierdza protokół. Firmy przedstawiają m.in. wypis z rejestru przedsiębiorców, a osoby fizyczne dokument tożsamości i dwa rachunki za media z ostatnich dwóch miesięcy.
Co zrobić, gdy maszyna odmówi posłuszeństwa w trakcie roboty?
Trzeba przerwać pracę, zabezpieczyć strefę i zgłosić usterkę wynajmującemu, bo najemca nie może sam naprawiać wynajętej maszyny. W okresie najmu dojeżdża do awarii nasz serwis mobilny.
